مختصری بر زندگی نامه محمد امین رسول زاده


دوزلو اوغلان وبلاگلارینین یاخشی اولماقی اوچون آتیل باتیل فروشگاهین دان آلیش وئریش ائدین

دوزلو اوغلان یاهو گروپ

دوزلو اوغلان وبلاگینین یاهو گروهوندا عضو اولون تا یئنی خبرلر ، گوزل مطالیب ، آذربایجانی و تورکیه موزیک لر ، تورکجه اس ام اس لر و تایسیز شکیل لر سیزین ایمیلیزه گلسین بونا گؤره آشاغی شکلین اوستونده کلیک ائدین و امنیتی کد کلمه لرینی یازین و سونرا جوین کلمه سینه تیکله یین تا عضو اولاسیز

join

Click to join DUZLU_OGHLAN

Click to join DUZLU_OGHLAN

دوزلو اوغلان وبلاگینین خبرنامه سی
اگر دوزلو اوغلان وبلاگیندا یازیلان یئنی مطالیبی اوخوماق ایسته ییرسیز اوندا آشاغی لینک اوستونده کلیک ائدین و ایمیلیزی و امنیتی کد کلمه لرینی یازین و ثبتی وورون سونرا سیزه بیر ایمیل گله جک اوردا لینکی کلیک ائدین تا ثبت نام تکمیل اولسون تا یئنی مطالیب سیزین ایمیلیزه اوتوماتیک یوللانسین

Subscribe to Duzlu oğlan دوزلو اوغلان by Email

محمدامين رسول زاده

 

محمد امين رسول‏زاده. (زايش31 ژانویه 1884 نوخالی باکو. مرگ 6 مارس 1955 استانبول). در سال 1902 «سازمان جوانان مسلمان» را بنیان گذاشت که از جمله اهداف آن، چاپ و پخش بیانیه و تبلیغ در بین کارگران کارخانه‏ها بود و در این راستا نشریه‏ای بنام «همت» انتشار داد که بعدها «تکامل» شد. او در سال 1905 در جريان مبارزات انقلابی خود با استالين آشنا شد. آنموقع هر دو 20 ساله بودند و رسول‏زاده به عنوان روزنامه‌نگار كار مي‌كرد. او مقاله‌هايي را براي انواع روزنامه‌هاي مخالف مي‌نوشت و با گروه مساوات آذربايجان همكاري داشت. استالين نيز در باكو بود و كارگران شركت نفت را عليه سرمايه‌داري و تزار سازمان‌دهي مي‌كرد. زماني كه مقامات رسمي روسيه تلاش كردند استالين را دستگير و زنداني نمايند، رسول‏زاده او را در آپارتمان شخصي‌اش پنهان كرده و جانش را نجات داده بود. در 1906 در روزنامة «قلم» مقاله می‏نوشت و آنگاه به سردبیری موقت آن رسید. در این سال سردبیری «تکامل» را عهده‏دار گردید. در 1907 که عرصه برمخالفان در روسیه تنگ شد، به ایران آمد و در حمایت از مشروطه به فعالیت پرداخت. او همراه کسانی چون سیدحسن تقی‏زاده و سلیمان‏میرزا اسکندری و سیدمحمدرضا مساوات، حزب دموکرات را بنیان نهاده و روزنامة «ایران نو» را انتشار دادند. رسول‏زاده سرمقالة این روزنامه را می‏نوشت. او در 1328 ه.ق و در دومین سال انتشار آن سردبیر شد. در 1911 به ترکیه رفت و به «تورک اوجاغی» پیوست. پس از آغاز جنگ جهانی اول، به باکو بازگشت و فعالیت خود را از سرگرفت. در 1917 که رژیم تزاری سرنگون شد، او زمینه را برای استقلال آذربایجان فراهم یافت. در 28 مه 1918 تشکیل جمهوری آذربایجان به عنوان اولین جمهوری مسلمان جهان اعلام شد و رسول‏‏زاده با اکثریت آراء به عنوان رهبر شورای ملی آذربایجان برگزیده شد. در28 آوریل 1920 که نيروهای ارتش سرخ به رهبری سرگئی کيروف، باکو را تصرف و جمهوری آذربايجان را ساقط کردند، رسول‏زاده در روستايی مخفی شد ولی به زودی دستگير و زندانی شد. استالين به باکو آمده و او را از زندان نجات داد. رسول‏زاده با پيشنهاد و همراه استالين به مسکو رفت. در مسکو استالين پستهای مختلفی را به او پيشنهاد کرد ولی او هيچکدام از آنها را نپذيرفت چون از سقوط جمهوری آذربايجان به دست بلشويکها آزرده خاطر بود. او حتی سمت مترجم رسمی دولت شوروی را نپذيرفت. رسول‏زاده در دانشگاه مسکو، تاريخ و ادبيات شرق را تدريس می‏کرد. چون شيوة استالين نابود کردن دوستان قديمی بود، رسول‏زاده به ياری برخی از اعضای حزب مساوات، به فنلاند گريخت و از آنجا در سال 1922 به ترکيه رفت. استالين از آتاتورک خواست تا طبق قرارداد استرداد مجرمين سياسی، رسول‏زاده را به شوروی تحويل دهد. آتاتورک از رسول‏زاده خواست تا آرام شدن اوضاع، ترکيه را ترک کند. رسول‏زاده به لهستان رفت و در آنجا با ژوزف پيلسودسکی رهبر لهستان ديدار کرد. چندی بعد با دختر برادر يا خواهر پيلسودسکی ازدواج کرد. با حملة آلمان به لهستان در 1939، رسول‏زاده به ترکيه بازگشت. در اين زمان هيتلر برای عملی کردن نقشه‏های بلندمدتش، نياز به کسانی داشت که در منطقة قفقاز نمايندة او باشند. هيتلر وصف فرهيختگی و دانش رسول‏زاده را شنيده و تشخيص داده بود که او تنها فرد مناسب است. رسول‏زاده در آلمان با هيتلر ديدار کرد. آرزوی او احيای استقلال آذربايجان به ياری آلمان بود. زمانی که هيتلر آمادة سازماندهی ارتش خود بود، از رسول‏زاده خواست تا برای آنان سخنرانی کند. در سخنرانی او تنها عشق به آذربايجان ديده می‏شد. از اين رو به او 24 ساعت مهلت داده شد که آلمان را ترک کند. رسول‏زاده نيز به ترکيه بازگشت و براثر بیماری قند درگذشت. او در ميان شخصيتهای آذربايجانی از وجهة بسيار بالايی برخوردار بوده و است. دکتر فريدون آدميت در کتاب «ايدئولوژی نهضت مشروطيت ايران» دربارة او چنين نوشته است: «او انديشه‏گری است پرمايه، با ذهنی فرهيخته و فکری منظم و منطقی. از مردان استوار و بافضيلت بود.» برای آگاهی بیشتر ن.ک:

– آبادیان، حسین. رسول‏زاده، فرقة دموکرات و تحولات معاصر ایران. مؤسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران. تهران. 1376

– علمی، حسین. محمدامین رسول زاده بنیانگذار جمهوری آذربایجان. مجلة وارلیق. زمستان 1372

 

*****************************

 

محمد امین رسول زاده تورکجه یازی

محمد امین رسول زاده اورمییه دریاسی نین اورمو طرفی گولمه خانا کندی – اورمونون حال و اؤزوندن بیر نمونه!… بوراسی کیچیک بیر کنددیر.نه موللاسی وار،نه کندخوداسی.هر بیر جهتدن قونشوداکی بؤیوک کنده تابع دیر.خرواردان بیر اوووج نمونه قبیلیندن اولاراق گولمه خاندان آلدیغیمیز ذوقا ، اورادا گؤردویوموز حسن – قبولو ، مهمان نوازلیغی ، اهالی نین ساده دل ، صاف اوره کلی اولماسی ایله برابر ، بیر درجه یه دک عاریف اولدوغونو گؤرونجه ، اینسانین اوره یی شاد اولور.بو متشککلیکده نه قدر دل گشا ، روح پرور ایسه خروار میثالیندا اولان اورمو داها ذوق افزا اولاجاغیندان اینسانین اوره یی همن او طرفه پرواز ائدیر.دریانین او طرفیندن ، دریانین اوزونده ایمام قولو میرزانین پاراخود آدی وئردیگی قان چاناغیندا اینسان نه قدر ازیلیب ، اوره یی نه قدر قیسیلیرسا دا ، گولمه خانادا بیر گئجه قالماق هامیسینی یاددان چیخاریر.کوکانادا مکتب وار ایدی ، یعنی بیر موللا وار ایدی کی اوشاقلارا درس دئییردی.آما میزبانیمیز اوغلانلارین اوخوتمامیش و اوخوتموردو.ایشه گؤنده ریر ایدی.گولمه خانادا موللا یوخسادا قوناقچیمیز مورادین 3 اوغلانلاری نین اوچو ده اهل ساواددیردیلار.”گلستان” سعدی دن شعرلر اوخویوب ، رساله دن اوخوموشلار.بونلار شهرده موللا یانیندا اوخوموشلار. گولمه خانادا گؤره رک گلدیغیمیز بو قدر قارانلیق صحیفه لر آراسیندا بیر صاف رنگلی گولدور.بورا اینسانین اوره یی نین آچیر،گولدورور.آدی نین گولمه خانا اولدوغو ناحاق دئییلمیش!… گون چیخمیش ، گولمه خانانی ایشیق لاندیرمیش ، جاوان یولچوم بیزی تله سدیریر، ” ایستییه دوشرسینیز” – دئییرلر. هاوادا گئجه نین سرینلیگیندن بیر اثر وار ایکن گئتمه ییمیزی مصلحت گؤرورلر.بیزیم حالیمزا قالدیقلاریندا اؤز منفعت لرینی گؤزله مه لرین ده صاف درونانه اولاراق گیزلتمیرلر.اونلار چالیشیرلار کی تئزلیکله قاییتسینلار، گمی آدام گتیرمیش اولور ایسه کرایه آپارسینلار.ائو کیشی سی موراد توقع ائدیر کی قاییدان باش دخی اونلارا قوناق اولاق.وداع وئریریک ، ودعلاشیریق.کندی چیخدیقجا هامان یاخشی یول دئیه بیزی اؤتورورلر،حؤرمت ائدیرلر.کندی چیخیریق ، تپه یی آشیریق ، آرتیق دریا گؤرونمور.اطراف بوتون باغ دیر.، گؤیه ریر.یولچولاریمیز بیزی تفریح اوچون خواهیشیمیزی عمله گتیرمک اوزره میللی ماهنی لار اوخویورلار.بو ماهنی لاردا نه قدر ساده لیک نه قدر حسیات طبیعی واردیر.ماهنی لاردان بیری سین کندچی نین حال حاضیرا نصبتن توتدوغو نقطه ی نظری صاف درونانه سی نی مترجم اولدوغو جهتدن شایان قید اولدوغوندان بورادا ذکر ائدیریک. ماهنی جاوان بیر کندلی دیلیندن اؤز سئوگیلی سینه خطابا دئییلیر : آبی ، یاشیلی گئیینر، زبونی یئردن سورونر یاندیم ، یاناسان آی قیز! خیردا قالاسان آی قیز! آپارالار خان یانینا ، منی داناسان آی قیز! قند اولسان ، شکر اولسان جیبه دولاسان آی قیز! خیردا قالاسان آی قیز، آپارارلار انجومنه منی داناسان آی قیز! ایشته آواماجاسینا دئییلن بو شعرلرده کی ، متاثر سؤزلر کندیستان حایاتینا بیر شعله سالیر دا ، اونو بوتون حقایقی ایله آشکار ائدیر.اوغلان بیر قیزی سئویر ، اونو آلیب قاچیر ، چونکی قیزین اوره کدن ایسته دیگینه باخمایاراق آتا – آناسی اؤزلرینه مخصوص ملاحظه لرینه گؤره وئرمک ایسته میرلر.خان یانینا آپاریب ، اونو قاندیرماق ایسته ییرلر. اینقلاب باشلاییر ، خانلیق ایشینه گئدیر ، انجمن قورولور ، آما عشق – محبت ایشی هامان کؤهنه لیگینده قالیر.بو دفعه ده قیزی سئوگیلی سی نی دانماق اوچون انجمنه آپاریرلار. ساده عاشیقین اوره گینی داغلاییب شاعیرانه خیاللارینی اویادیرلار.فوق دا کی ماهنی لاری اوخوتدورورلار.اؤیله کی ، اونون بو دردی ، او ، آغلاییب – اوخشاماسی میللی اولور. یولچولار آغزینا دوشور دا ، داغلارا سس سالیر ، باغلاری آغلادیر ، مسافرلری دوشوندورور. یولچولاریمیز چوخ مهرباندیرلار،اؤز بیلدیکلرینی ظهورا وئرمک ده بیر ذره ده مضایقه ائتمیرلر،اوخویورلار.لاکین آواماجاسینا معنالی اولان ماهنی لاری ائشیتدیرن ، بو ساده اولان میللت ، وئردیکلری ذوق عوضینده موکافات آلاراق غیری یئرلرده اولدوغو کیمی جیب دییل همان کؤنوله باخیرلار. توقع ائدیرلر کی ، من ده اوخویوم . بونلار اصرار ائدیرلر ، سیزین یئرین اوخوماغی نی ائشیتمک ایسته ریک.مضاییقه بویورمایینیز دئییرلر.بؤیله بیر ساده دل رفیق لرین اوره کلرینی سیندیرماق انصاف دییل.اوخوماق بیلمه سم ده هامان یولچولاریمیزین خاطیرینی سیندیرماماق اوزره لئیلی مجنونون سؤیله بیر گؤره ک ای عربیندن استفاده ائدیرم. یولچولاریمیزین شادلیغی ، راضیلیغی حددیندن آرتیق دیر.یولون ایریلیگینی یولچولاریمیزین دوزلوگو یاددان چیخاریر.گئدیریک.اؤزوموزو بو آندا مسعود بیلیریک.یولچولاریمیز یولدان کنار اولان هوندور بیر تپه نی نشان وئریرلر. – باخ ، بو شیش داغی گؤرورسونوزمی ؟ بورادان بیزیم باشیمیزا نه بلالار یاغیر ایدی.کوردلر گلیب بورادا سنگر ائدیر ، گئجه لر تؤکولوب ، بو آرا کندلری بوتون چاپارلار ایدی.هامان بو یولون لاپ بوراسیندا بیزیم کندیمیزدن بیر نفرینی اؤلدورموشدولر.فقیر مظلومون بیری سی ایدی یازیق!… بس کوردلردن سیزی موحافیظه ائدن یوخدورمو؟ – ای ، هاردا قالدی!…بیزیم ایشیمیز بیر آللاها قالیب .اونون دا صبرینه قوربان اولوم!… دوغوردان دا بو بیچاره کندچیلری اقوام وحشییه دن اولان داغ کوردلری نین تالانیندان کیمسه ساخلامامیشدیر .خصوصا بو آخیر کی ، مشروطه سنه لرینده.بیر واخت محلی ارتجاعیونلار مشروطه نی نظردن سالدیرماق اوزره یوللاییب،بیر واختدا سلطان حمید اداره سی سرحد مسئله سینی حل ائتمک اوزره کوردلری ایران سرحددینه قیسقیردیب کی اوراداکی کندلر عثمانلی حمایتینه و دخالتینه گلمه یه مجبور اولسونلار.مشروطه چی لر ده دائما بونلار ایله مودافیعه ده بولوندوقلاریندان ، فرصت اولدوقجا اللرینی دوشه نی غارت ائتمه یه بونلاری ایجبار ائتمیشلردیر. بؤیله بیر دولاما – دولاشیق سییاست دن ایستیفاده ائدیب ، اؤز قولدوقلوغونا مئیدانی آچیلمیش وحشی داغ اهالیسی کوردلر ، بو ایکی اوچ ایلین عرضینده اولمازین غارت لر ائتمیشلردیر.بؤیله بیر زیاده تاثیر گؤره ن کندیستان اهالیسی ایسه ، مشروطه نین شولوقدان عبارت اولدوغونا ایناندیریلمیشلاردیر. بیزیم ساده دل ، صاف درون گولمه خانه چیله ریمیز دخی بو تاثیردن قورتارمامیشلار. – اگر سیزین بو گؤزه ل و حاصیل دار یئرلرینیزده قاعده اولایدی ، بو یئرلرین صاحیبی اولایدی ، یعنی قویایدیلار کی مشروطه دوزه لیدی ، او واخت سیز نه قدر مسعود اولور ، نه قدر خوشبخت کئچینیردینیز، بیلمیرمیسینیز؟… – آه ، مشروطه ده بیر شی دییلدیر ، شولوقلوقدور.اگر شولوقلوق اولماسایدی ، البته مشروطه یاخشی دیر ، آما قویمورلار. – بلی مشروطه یاخشی دیر ، آما قویمورلار. بو سؤزلرده ساده دلانه رد ائدیلن بو سؤزلرده نه قدر حقیقت ، نه قدر معنا وار!… – کیمدیر قویمایان ؟ – آللاه بیلیر!… ایشته ایران مشروطه چیلرینه لازیم ایدی و لازیم دیر کی ، کندچی لرین ، اهالی نین موبالیغسیز ، تشویق سیز آلمیش اولدوقلاری بو درجه ده معلوماتلارینی آرتیرسینلار. اؤیله ائتسینلر کی یازیق کندچی – مشروطه نی کیم قویمور؟ سوالی نین جاوابی نی آللاهین عهده سینه آتماییب دا اؤزو بیلسین. بؤیله اولور ایسه ، او واخت کسب حریت بو گونکو بیر حال فلاکته دوشمز و اجنبی قوشونلاری دخی مملکت داخیلینده شیپور چالیب ، نغمه اوخویوب نمایش ائتمز و مملکتین ایستیقلالی تهلوکه یه دوشمز ایدی. ای داد آدامسیزلیق … گئدیریک ، گون وار ، فقط بیز گؤرموروک ، یولوموزون بو یان ، او یانیندا باش قالخیزمیش اولان زمرد اولان زمرد رنگلی آغاجلار آسمانه چکیلمیش کؤلگه سالمیش بیر همت لاقئیدانه ایله اطرافینا اهمیت وئرمه ییب یوکسه لیش پرستانه بیر حال ایله همشه یوخاری چکیلمکده اولان قوواقلار سرباز صف لری کیمی دوزولموشلرده طراوتلی یارپاقلارین سیمین شعاعلاری ایله گونشین اوخلارینی رد ائدیرلر، یولو سرین ساخلیرلار ، گؤزه ل بیر خییاباندیر گئدیریک.طبیعتدن حض لرینیک.آغاجلارین خیشیلتی ، اونلاری ترنمه گتیریب طراوت وئره ن کؤتوکلرینده آخان سویون شاققیلتی سی ، یولچولاریمیزین زمزمه سی یولدان کنار ائشیدیلمکده اولان جوللوتلرین ماهنی لاری تام بیر موسیقی دستگاهی دیر!… ایشته بو خییابان اورمییه یه گئدیر… بیر آز سونرا شهره داخیل اولاجاق!… یولدا راست گلن غولاملار ، شهرین اوضاعیندان خبر وئریرلر. مختلف لباسلی آداملار راست گلیر ده اورمونون بین الملل بیر شهر اولدوغونا دلالت ائدیر. بؤیوک چالمالی ، گئن شالواری ، اننی قورشاقلی کورد گلیر .بئلینده کی خنجرینی راحلاییر.گؤزله رینده کی ایتی باخیشی ایله بیر چوخ معنالار ایفاده ائتدیریر. خیال ائدیرسن کی ، بؤیله دئییر: – آخ ، نه اولایدی ، خلوتده الیمه دوشیدین!… بیر دسته عرب دیلینه بنزر بیر لهجه ایله دانیشان مختلف قیافه لی اینسانلار کئچیر.بونلار یولون هر طرفینه باخیر ، یولچونون هامیسینا دقت ائدیرلر.بونلار قیافه ی میللیتلرین ایتیرمیش اولان یاسورلاردیر.بونلاردان کیمیسی ایرانلی قیافه سینده اولوب کئچه پاپاقلی ، کیمیسی آوروپا لباسیندا اولوب حصیر شلیاپالی ، کیمیسی قافقاز پالتاری گئییب باش فوراشکالی ، کیمیسی کرد لباسیندا قیرمیزی فصلیدیر. اودور ایران ائرمنی سی گلیر.ائرمنی لیگینه اشاره اولاراق بئلینده بیر قاییشی واردیر.یولداشی زردوشتی پالتار یهودی ایله تورکجه صحبت ائدیر.مختلف میللت لرین آراسیندا بیر – بیرینی قانماق و قاندیرماق اوزره عمومی اولاراق تورک دیلی ایشله نیر.تورک دیلی بورادا بین الملل بیر دیلدیر.اونو هرکس بیلیر . ائرمنی ، کورد ، روس ، فرانسیز ، اینگیلیس ، فارس ، آیسور ، آلمان هامیسی تورکجه دانیشیر. بو قدر مختلف جنس بیر هئیتین هامیسی ایله دانیشا بیله رم.تورکم ، بو جهتدن اؤزومو خوشبخت حیس ائدیرم. بیزی ساخلاییرلار . روس سولداتلاری نین گلمه سی نی ائشیده بیلرمیش ، خبر آلیرلار.دئییر کی صاباح گله جک. آیسوری لرین صفت لرینده بیر بشاشلیق گؤرونور.آنلاشیلیر کی ، بو ورود چوخدان گؤزله نیر. او ساعت دؤنوب یانیندا باشدان – باشا آغ گئیمیش اولان قاری سینا اؤز دیلی ایله بیان حال ائدیر ، اودا سئوینیر. سولدات گله جک ، خریستییانلیق گوجله نه جک ، کوردلر داها غارت ائده بیلمه یه جک لرمیش !… هامان منظره ، هامان طراوت ، هامان آهنگ ، هامان خییاباندیر گئدیریک.طبیعتین حسن و قدرتین حس ائدیر ، یاراتدیغی مختلف الوان مخلوقاتی گؤرور،حفظ ائدیریک!… ناگه بیر عطر گیاه و سبزانه اؤیرنمیش اولان قونشوموزا تنفر ائدیر ، بؤیله بیر گؤزه ل و معطر اولان عرصه گاه طبیعتدن خلاف معمول اولاراق نیفرتلی و چیرکین بیر قوخو قالخیر. بو دباغ خانا قوخوسودور… شهر دروازاسی نین قاباغیندان آخان سویون اوستونده کؤلگه لی سویودون دیبینده قوللاری و بالدیری چیرمانمیش دباغ ، باشینی آشاغی سالیب ، آشیلانمیش جامیش دریسینی تمیزله ییر.دریدن قالخان عفونت ، سویو ، هاوانی پیسلیییر ده ، دباغ چینین تچکیل ائله دیگی هئیت بوتون او منظره یه شاعرانه نی کورلویور. آتلاری قامچیلاییر ، بورنوموزو توتوب جلدلیک ایله اؤتوروک ، شهره داخیل اولوروق. اورمییه م.امین “ترقی” ، نومره 144 ، 30 اییون 1909 قایناق : ” محمدامین رسول زاده ” – شیر محمد حسین اف ، (بیرینجی جیلد)

Bir cavab yazın

Sistemə daxil olmaq üçün məlumatlarınızı daxil edin və ya ikonlardan birinə tıklayın:

WordPress.com Loqosu

WordPress.com hesabınızdan istifadə edərək şərh edirsinz. Çıxış / Dəyişdir )

Twitter rəsmi

Twitter hesabınızdan istifadə edərək şərh edirsinz. Çıxış / Dəyişdir )

Facebook fotosu

Facebook hesabınızdan istifadə edərək şərh edirsinz. Çıxış / Dəyişdir )

Google+ foto

Google+ hesabınızdan istifadə edərək şərh edirsinz. Çıxış / Dəyişdir )

%s qoşulma

%d bloqqer bunu bəyənir: