نگاهی به تاریخچه جشن انگور در آذربایجان


دوزلو اوغلان وبلاگلارینین یاخشی اولماقی اوچون آتیل باتیل فروشگاهین دان آلیش وئریش ائدین

نگاهی به تاریخچه جشن انگور درآذربايجان
(جشن تاریخی چیدن انگور در ارومیه شهر انگور)
اوختای قوشچواوغلو. شهریور88

یکی از مراسم بسیار جالب در آذربایجان مخصوصا ً در منطقه ارومیه اجرای مراسم جشن انگور میباشد.قدمت این جشن که به چند هزار سال قبل برمیگردد یکی از نمادی ترین وشکر گذارترین مراسم در برابر خالق هستی میباشد . این مراسم باشکوه توام با رقص وآوازهای آذربایجانی وقوشماجاهای محلی وبایاتیها همراه است.
این جشن تا قبل از ورود اسلام به آذربایجان وایران در میان مردم آذربایجان برگزار میشد وبعد از ورود اسلام وبا توجه به یک سری مسائل مذهبی- دینی ،آذربایجانی ها آن را به اقلیت های مذهبی آسوری که تعداد اندکی ازآنها در روستاهای اطراف ارومیه ساکن بودند سپردند تا ریشه این جشن خشک نشود و تاریخ و قدمت و فرهنگ آن از بین نرود.
نحوه اجرای جشن:
این جشن معمولاً در اواخر شهریورماه که انگورها کاملاً میرسند برگزار می شود و آئینها ، سنتها و رسم و رسوم مخصوص خودش را دارد که سالهای سال قدمت تاریخی برای خود رقم زده است.
بدین صورت که از ساعت 9:30 صبح مردم در تاکستانهای وسیع و میادین بزرگ که به تالواره مشهور بود اجتماع می کردند و جشن را آغاز می نمودند .جشن شانیدر که شاید قدمت آن حدود سه هزار سال باشد درجای جای آذربایجان مخصوصاٌ در اورمیه برگزار می شد .  از سحرگاهان روز جشن هزاران زن ومرد وکوچک وبزرگ  یکباردیگردر ساحل نیلگون دریاچه ارومیه ودر میا ن باغهای انگور وسیع وپربرکت این شهر دسته دسته برای برگزاری این مراسم کنار هم واطراف سبد های انگور خود اجتماع میکردند.
در ارومیه جشن شانیدر اغلب در روستاهای :گرد آباد،دیگاله ، و رسیمان آباد . قوشچی . جمال آباد . گولان و …  برگزار می شد و مردم منطقه در این نقاط جشن انگور را با آئین و رسوم مخصوص خود  برگزار می نمودند.
جشن انگور در بعضی از روستاها هم زمان با رسیدن کامل انگور و برخی دیگر به هنگام چیدن و جمع آوری انگور برگزار می شد که به آن شانی دِ ر(انگور چینی) می گفتند و آن را جشن می گرفتند.این جشن و یا بهتر بگوییم این عید از گرامی ترین جشنهای نسل اوغوزاز سالیان دور در رابطه با طبیعت و شکرگذاری برای نعمات یکتای مطلق هستی قرار گرفته بود  و هر سال در چنین روزی ارومیه  زیر چتر عشق و محبت قرار می گرفت،برگهای تا ک چون روپوشی سبز شهر بزرگ ارومیه را در بر می گرفتند.
کوچیدن خانواده های آذری از دیگر نقاط آذربایجان برای شرکت در جشن شانیدر به باغهای انگور ارومیه یک رسم دیرین ملی بود و چند روز طول می کشید. در این ایام جاده های ارومیه مملو از گاریهای اسبی ،مسافری و باری بود.
در ایام قدیم مردمان ارومیه با توجه به پایبند بودن به رسم و رسوم و آداب کهن و دیرین نیاکان خود تا چندین روز قبل از برگزاری مراسم عید انگور از خوردن انگور اجتناب می کردند وبا این کار احترام و ارزش گذاشتن به نعمات الهی و آداب رسوم  گذشتگان خود را به نمایش می گذاشتند و در واقع این مراسم یادگاری از  فرهنگ رسوم گذشتگان به شمار می رود.
((پس از اجرای مراسم مخصوصی  بوسیله ائل باشی یا خان لار خانی که رئیس و ریش سفید ایل و خان خانان نامیده می شد،  خواندن دعا و اجرای آئینهای مخصوص نیاکان خود (که ستایش و شکرگزاری به مخلوق  هستی و نعمات  یکتای  مطلق)شمرده می می شد ،که می گفتند سبب برکت می باشد با نواختن ساز و دهل  جشن را آغاز می کردند.
در داخل میدانهای وسیع مخصوص (تالوارها) مردان ، زنان ، پسران  و دختران و کودکان  جمع  می شدند  و منتظر  ائلباشی  یا  خانلار  خانی    می شدند.لحظاتی بعد ائل باشی همراه دختر و پسر خردسالی با لباس محلی که هرکدام با یک سبد کوچک انگور در کناره های او حرکت          می کردند با گامهای شمرده و آرام با لباس مخصوص وارد میدان (تالوار) می شدند.ابتدا سخنان خود را با دعا و نیایش به نعمات خالق هستی شروع می کردند که همان دعای ویژه جشن انگور بود.پس از اجرای دعا توسط خانلار خانی و مردم، دو نفر  نوجوان با لباس محلی (یک دختربچه و یک پسربچه) با سبدهای کوچک انگورکه از همه نوع انگور در داخل آن سبد قرار می دادند به عنوان تبرک  از مردم پذیرائی نموده و بین آنها تقسیم می کردند. هرکدام از خانمها هم  نیت می کردند تا آرزوئی که در دل داشتند به آن برسند.مثلاً دخترهای دم بخت ازدواج بکنند ، خانمها صاحب فرزندی شوند و یا شوهر ویا فرزند مریضشان به سلامتی برسند و حتی بعضی ها برای همین روز قربانی هم نذر می کردند.در این روز مردم از خدا می خواستند که تاکستانهای و محصولات کشاورزی آنان را از بلایای آسمانی چون تگرگ ، طوفان ، سیل و… محفوظ نگاه داشته و به آنها برکت عطا نماید. بعد مردان پهلوان منطقه مراسم کشتی محلی را اجرا می نمودند ، آنگاه بعد از اجرای کامل این مراسم سازودهل در میدان(تالوار)به نواختن می پرداخت و مردم دست به دست صفی طولانی درست می کردند (به نشانه اتحاد) و رقص دسته جمعی(یاللی) انجام می داده و با این کار یک دسته گی و اتحاد خود را نشان می دادند.
سرودهای جشن انگور:
در این روز سرود های مخصوصی خوانده میشود که بی مناسبت با جشن نیست در روستاها و در هرمنطقه اشخاص مشخص معینی (آشیق های مشهور)می بایست این سرودها را اجرا میکردند که این افراد گاهی اوقات با دعوت اهالی آن منطقه فاصله زیادی را میپیمودند تا در این روز خود را برای خواندن سروهای جشن انگوربرسانند. این سرود ها در وضع مذهبی نبوده وبیشتر جهت دارا بودن جنبه های شادی ونشاط ادا میشدند واکثراً در هر منطقه گروههای باسابقه وقدیمی (گروههای موسیقی سورنا،بالابان وقاوال همراه با آشیق)این سرودهارا می خواندند ومردم هم به رقص وپایکوبی میپرداختند .در واقع این جشن به نوعی تخلیه غم  واندوه وجمع آوری شادی ونشاط در بین مردم آذربایجان بود.
نمونه ای از شعرهای  به شرح ذیل بود:

گوزللر آی   گوزللر
باغدا دوزمه دوزنلر
باغ  اوزومو اولدو  بال
چیچک قانا دولدو بال
هارای   هارای   گلنلر
باغدا   اوزوم   دره نلر
گلین   وئرین   اَل اَله
غم  گئده  شانلیق  گله
شانلیق بیزیم ائلین دیر
سوزلر سازین تئلین دیر
ساز آشیقلار یولداشی
آشیق ائلین سیر داشی
بو گون اوزوم بایرامی
شانلیق ده اولسون هامی
…………………………………………
اوزوم لر گیله گیله
بیر بیر گلیر لر دیله
ائل اوبامیز شن له نیر
شن لیق باغدا ایله نیر
باغ اوره گدن اویونور
اوز ائلینده سویونور
ائلینده خان لار خانی
پایلیر اوره گدن شانی
شانی درمه ق بایرامی
شن له ندیریر هر یانی
شنلیق قایدادیر بیزه
بیزده ن ده اولسون سیزه

****

یای گینه چاتدی باشا

ائل باشی اولدی پاشا

ائل باشینین سوزلری

آچار باغلی گوزلری

گوزلر دانیشماز یالان

شانلیق دا اولماز یامان

گوزل قیز آی ناز گلین

اوزوم درمه قه گلین

شانی نی باغدان درین

اوره گ لر اولسون سرین

شانی ده ره ن گلین قیز

بئی دالیجا سالار ایز

بئی گلینین ایزلری

سئویندیره ر بیزلری

بایرام ائلدن آیرلماز

یاس گونی گون سایلماز

آی وار گلمه ز هیچ دیله

گون وار ده یر مین ائیله

……………………………………

باغدان گلیر شان سسی

شان ده ره ن جیران سسی

اوزوم ده ره ن طرلانین

گلیر هر یاندان سسی
*****

بایاتیهای مخصوص جشن انگور:

باغدا اوزوم ده ره نلر

ده ریب باغدا سه ره نلر

ائل اوبایا دایاقدیر

ایگید قوچاق اره نلر

****

شانی ده ره ن نازلانیر

آل سویــونا آللانیــر

اوزوم گوزوم دیر سوزوم

دیل دوداقدان ساللانیر

Bir cavab yazın

Sistemə daxil olmaq üçün məlumatlarınızı daxil edin və ya ikonlardan birinə tıklayın:

WordPress.com Loqosu

WordPress.com hesabınızdan istifadə edərək şərh edirsinz. Çıxış / Dəyişdir )

Twitter rəsmi

Twitter hesabınızdan istifadə edərək şərh edirsinz. Çıxış / Dəyişdir )

Facebook fotosu

Facebook hesabınızdan istifadə edərək şərh edirsinz. Çıxış / Dəyişdir )

Google+ foto

Google+ hesabınızdan istifadə edərək şərh edirsinz. Çıxış / Dəyişdir )

%s qoşulma

%d bloqqer bunu bəyənir: